Το δίλημμα της Ευρώπης απέναντι στους δισεκατομμυριούχους της τεχνολογίας
Το σύνθετο δίλημμα για πανίσχυρους δισεκατομμυριούχους της αμερικανικής τεχνολογικής βιομηχανίας.
Σύμφωνα με ανάλυση που δημοσίευσε το Bruegel η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα σύνθετο δίλημμα απέναντι στους πανίσχυρους δισεκατομμυριούχους της αμερικανικής τεχνολογικής βιομηχανίας: πρέπει να τους αντιμετωπίσει ως παράγοντα που χρειάζεται αυστηρότερο έλεγχο ή ως πρότυπο οικονομικής δυναμικής από το οποίο η Ευρώπη μπορεί να αντλήσει διδάγματα;
Οι εταιρείες που δημιούργησαν τις τεράστιες περιουσίες των μεγιστάνων της τεχνολογίας αποτελούν πλέον αναπόσπαστο κομμάτι της ευρωπαϊκής οικονομίας. Λειτουργούν ως προμηθευτές, εργοδότες, πελάτες και επενδυτές, ενώ η οικονομική τους δύναμη συνοδεύεται από ολοένα μεγαλύτερη πολιτική επιρροή και παγκόσμια εμβέλεια.
Η συσσώρευση τόσο μεγάλου πλούτου στα χέρια ελάχιστων ανθρώπων δημιουργεί εύλογα ερωτήματα για τη δημοκρατική λειτουργία των κοινωνιών. Από την άλλη πλευρά, η άνοδος των τεχνολογικών κολοσσών συνδέθηκε με μια κουλτούρα ανάπτυξης, επενδύσεων και ανάληψης κινδύνου που συνέβαλε σε σημαντικές τεχνολογικές εξελίξεις, από τις επικοινωνίες έως την τεχνητή νοημοσύνη.
Για την Ευρώπη, τα κεφάλαια των μεγάλων επενδυτών μπορούν να αποδειχθούν ιδιαίτερα σημαντικά. Ευρωπαϊκές επιχειρήσεις που επιδιώκουν να επεκταθούν διεθνώς χρειάζονται χρηματοδότηση, ενώ η ΕΕ αναζητεί τρόπους να ενισχύσει την παραγωγικότητα, την καινοτομία και την ανταγωνιστικότητά της απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα.
H πλήρης αποστασιοποίηση από τους αμερικανικούς τεχνολογικούς κολοσσούς δεν αποτελεί ρεαλιστική επιλογή για τις Βρυξέλλες
Η άλλη όψη του ζητήματος είναι η πολιτική επιρροή. Οι ολοένα στενότερες σχέσεις μεταξύ της αμερικανικής πολιτικής εξουσίας και ορισμένων από τους πλουσιότερους επιχειρηματίες προκαλούν προβληματισμό στην Ευρώπη. Όταν τεράστιος ιδιωτικός πλούτος συνδυάζεται με πρόσβαση στα κέντρα λήψης αποφάσεων, αυξάνεται ο κίνδυνος η οικονομική ισχύς να μετατραπεί σε δυσανάλογη πολιτική δύναμη.
Ωστόσο, η πλήρης αποστασιοποίηση από τους αμερικανικούς τεχνολογικούς κολοσσούς δεν αποτελεί ρεαλιστική επιλογή για τις Βρυξέλλες. Η ΕΕ χρειάζεται την καινοτομία, τις επενδύσεις και τις πρακτικές υψηλής παραγωγικότητας που χαρακτηρίζουν μεγάλο μέρος του αμερικανικού τεχνολογικού οικοσυστήματος. Το ζητούμενο είναι να αξιοποιήσει αυτά τα πλεονεκτήματα χωρίς να αποδεχθεί ανεξέλεγκτη οικονομική ή πολιτική επιρροή.
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται παράλληλα η ευρωπαϊκή στάση απέναντι στο ρίσκο. Μεγάλο μέρος των αποταμιεύσεων στην Ευρώπη κατευθύνεται παραδοσιακά σε ασφαλέστερες επενδυτικές επιλογές, με περιορισμένες όμως δυνατότητες υψηλών αποδόσεων. Η χρηματοδότηση ταχύτερης ανάπτυξης απαιτεί μεγαλύτερη συμμετοχή σε μετοχές και επιχειρηματικά κεφάλαια, όπου οι πιθανές αποδόσεις είναι υψηλότερες, αλλά αυξημένος είναι και ο κίνδυνος απωλειών.
Δύσκολο πεδίο η φορολογία των μεγάλων περιουσιών
Η φορολογία των μεγάλων περιουσιών αποτελεί ένα ακόμη δύσκολο πεδίο. Ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν επί χρόνια αναζητήσει τρόπους ώστε οι ιδιαίτερα εύποροι να συνεισφέρουν περισσότερο, χωρίς παράλληλα να δημιουργούνται ισχυρά κίνητρα μεταφοράς κεφαλαίων και επενδύσεων εκτός Ευρώπης. Η Ισπανία παραμένει η μόνη χώρα της ΕΕ με ενεργό φόρο περιουσίας, ενώ άλλες μεγάλες ευρωπαϊκές οικονομίες έχουν εγκαταλείψει αντίστοιχα συστήματα.
Το δίλημμα είναι εμφανές: εάν η Ευρώπη χρειάζεται περισσότερες επενδύσεις, μπορεί ταυτόχρονα να επιβαρύνει σημαντικά όσους διαθέτουν τα κεφάλαια που επιδιώκει να προσελκύσει; Και αντί να επικεντρώνεται αποκλειστικά στο πώς θα περιορίσει ή θα φορολογήσει τους ξένους δισεκατομμυριούχους, θα μπορούσε να δημιουργήσει τις συνθήκες για την ανάπτυξη περισσότερων ευρωπαϊκών τεχνολογικών κολοσσών;
Η πρόκληση για την ΕΕ είναι τελικά να βρει την ισορροπία ανάμεσα στην οικονομική δυναμική και την κοινωνική δικαιοσύνη. Να προσελκύσει κεφάλαια, να ενθαρρύνει την επιχειρηματικότητα και την ανάληψη επενδυτικού κινδύνου, αλλά ταυτόχρονα να αποτρέψει την υπερβολική συγκέντρωση οικονομικής και πολιτικής ισχύος.
Το «παράδοξο των δισεκατομμυριούχων» δεν αφορά επομένως μόνο το πόσο πλούσιος μπορεί να γίνει ένας άνθρωπος. Αφορά το μοντέλο ανάπτυξης που θέλει να ακολουθήσει η Ευρώπη. Το κρίσιμο ερώτημα για τις Βρυξέλλες δεν είναι απλώς πώς θα περιορίσουν τους ισχυρότερους οικονομικούς παράγοντες του πλανήτη, αλλά τι ακριβώς θέλουν από αυτούς: πού μπορούν να αποτελέσουν πηγή επενδύσεων και καινοτομίας και πού πρέπει να τεθούν σαφή όρια στην επιρροή τους.
