Γραπτός Προϊσταμένων Δημοσίου μέσω ΑΣΕΠ: Οι εξετάσεις που ανοίγουν τον δρόμο για τις θέσεις ευθύνης
Μεγάλες ανατροπές στις κρίσεις προϊσταμένων: η συμμετοχή των δημοσίων υπαλλήλων στον γραπτό διαγωνισμό του ΑΣΕΠ γίνεται υποχρεωτική και η βαθμολογία του θα επηρεάζει άμεσα την υπηρεσιακή εξέλιξη.
Το σχέδιο νόμου του Υπουργείου Εσωτερικών, το οποίο τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση, εισάγει μία από τις σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις των τελευταίων ετών στη δημόσια διοίκηση, αναμορφώνοντας το σύστημα επιλογής προϊσταμένων, τη βαθμολογική εξέλιξη των δημοσίων υπαλλήλων και το πλαίσιο αξιολόγησής τους.
Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά την καθιέρωση πανελλήνιας γραπτής ηλεκτρονικής εξέτασης μέσω ΑΣΕΠ, η οποία μετατρέπεται σε βασική προϋπόθεση για την ένταξη στο Ειδικό Ηλεκτρονικό Μητρώο Υποψηφίων Προϊσταμένων και, κατ’ επέκταση, για τη διεκδίκηση θέσεων ευθύνης στο Δημόσιο. Παράλληλα, η ετήσια αξιολόγηση συνδέεται άμεσα με τη βαθμολογική εξέλιξη, ενώ εξακολουθούν να λαμβάνονται υπόψη η προϋπηρεσία, η άσκηση θέσεων ευθύνης και τα τυπικά προσόντα.
Μέχρι σήμερα, η υπηρεσιακή εξέλιξη βασιζόταν κυρίως στην προϋπηρεσία, στα ακαδημαϊκά προσόντα και στη διαδικασία επιλογής που ίσχυε για κάθε θέση ευθύνης. Με το νέο πλαίσιο, όμως, η γραπτή εξέταση του ΑΣΕΠ αποκτά κομβικό ρόλο και αποτελεί το πρώτο ουσιαστικό βήμα για κάθε δημόσιο υπάλληλο που επιθυμεί να εξελιχθεί διοικητικά.
Μεταξύ άλλων, το νέο πλαίσιο προβλέπει:
- Νέο ενιαίο βαθμολόγιο επτά βαθμών.
- Σύνδεση της βαθμολογικής εξέλιξης με την αξιολόγηση και το πλαίσιο δεξιοτήτων του ν. 4940/2022.
- Δημιουργία Ειδικού Ηλεκτρονικού Μητρώου Υποψηφίων Προϊσταμένων, το οποίο θα τηρείται από το ΑΣΕΠ.
- Πλήρως ψηφιακή διαδικασία συμμετοχής και επιλογής των υποψηφίων.
- Πανελλήνια γραπτή ηλεκτρονική εξέταση, μέσω της οποίας θα καταρτίζεται το Μητρώο των υποψηφίων που θα μπορούν να διεκδικήσουν θέσεις ευθύνης.
Η μεγαλύτερη αλλαγή δεν είναι μόνο η καθιέρωση του γραπτού διαγωνισμού, αλλά η μεταβολή της συνολικής φιλοσοφίας του συστήματος επιλογής. Η πολυετής υπηρεσία, η προηγούμενη άσκηση καθηκόντων ευθύνης και οι μεταπτυχιακοί ή διδακτορικοί τίτλοι εξακολουθούν να αποτελούν στοιχεία που συνεκτιμώνται. Ωστόσο, δεν αρκούν πλέον από μόνα τους για τη διεκδίκηση μιας θέσης προϊσταμένου.
Η επιτυχία στη γραπτή ηλεκτρονική εξέταση του ΑΣΕΠ καθίσταται πλέον το βασικό «εισιτήριο» για την ένταξη στο Μητρώο Υποψηφίων Προϊσταμένων, από το οποίο θα επιλέγονται οι υποψήφιοι για την κάλυψη των θέσεων ευθύνης.
Αν και η τελική μορφή του νομοσχεδίου θα διαμορφωθεί μετά την ολοκλήρωση της δημόσιας διαβούλευσης, είναι σαφές ότι οι δημόσιοι υπάλληλοι που φιλοδοξούν να αναλάβουν θέση ευθύνης δεν μπορούν πλέον να περιμένουν την έκδοση της πρώτης προκήρυξης για να ξεκινήσουν την προετοιμασία τους.
Το σχέδιο νόμου αποκαλύπτει και τη βασική φιλοσοφία της γραπτής ηλεκτρονικής εξέτασης του ΑΣΕΠ. Ειδικότερα, προβλέπεται ότι η εξέταση θα περιλαμβάνει δοκιμασίες που θα αποσκοπούν είτε στη διαπίστωση γνώσεων, είτε στη διακρίβωση των δεξιοτήτων και της αποτελεσματικότητας των υποψηφίων στην άσκηση καθηκόντων θέσεων ευθύνης είτε σε συνδυασμό των δύο.
Για την αξιολόγηση των δεξιοτήτων θα λαμβάνεται υπόψη το Ενιαίο Πλαίσιο Δεξιοτήτων του ν.4940/2022, το οποίο αποτελεί ήδη το βασικό πλαίσιο αξιολόγησης του ανθρώπινου δυναμικού του δημοσίου. Οι δοκιμασίες θα μπορούν να διεξάγονται:
- Με ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής
- Με ανάπτυξη κειμένου
- Ή με συνδυασμό των δύο μορφών εξέτασης
Μάλιστα, για τις ανάγκες της διαδικασίας, το ΑΣΕΠ θα έχει τη δυνατότητα να δημιουργήσει και να χρησιμοποιεί μητρώο θεμάτων, ενώ θα μπορεί να συνεργάζεται με φορείς τόσο του δημόσιου όσο και του ιδιωτικού τομέα για την οργάνωση και τη διεξαγωγή της εξέτασης.
Μετά την ολοκλήρωση κάθε γραπτής εξέτασης, το ΑΣΕΠ θα αναρτά στην ιστοσελίδα του:
- Τις ερωτήσεις,
- Τα θέματα
- Τις σωστές απαντήσεις της δοκιμασίας γνώσεων
- Καθώς και ενδεικτικά παραδείγματα ερωτήσεων για το μέρος της εξέτασης που αφορά τις δεξιότητες και την αποτελεσματικότητα των υποψηφίων
Παράλληλα, θα επεξηγούνται οι βασικές αρχές του μαθηματικού μοντέλου που χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση των δεξιοτήτων, ενισχύοντας τη διαφάνεια και την αντικειμενικότητα της διαδικασίας.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο τρόπος βαθμολόγησης. Η συνολική βαθμολογία της γραπτής εξέτασης θα κυμαίνεται από 1 έως 1000 μονάδες, ενώ με κάθε πρόσκληση του ΑΣΕΠ θα καθορίζονται:
- Ο συντελεστής βαρύτητας κάθε δοκιμασίας
- Η βαρύτητα των επιμέρους εργαλείων αξιολόγησης των δεξιοτήτων
- Καθώς και η βαρύτητα των θεματικών πεδίων της δοκιμασίας γνώσεων, ανά επίπεδο θέσης ευθύνης
Μετά την αξιολόγηση της διαδικασίας, το ΑΣΕΠ θα ενημερώνει ηλεκτρονικά τόσο τον υποψήφιο για τη βαθμολογία του όσο και την αρμόδια υπηρεσία προσωπικού του φορέα στον οποίο υπηρετεί, εφόσον αυτός ενταχθεί στο Ειδικό Ηλεκτρονικό Μητρώο Υποψηφίων Προϊσταμένων.
Το υπό διαβούλευση σχέδιο νόμου σηματοδοτεί μια ουσιαστική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο θα επιλέγονται οι προϊστάμενοι στο Δημόσιο. Για πρώτη φορά, η πρόσβαση στις θέσεις ευθύνης συνδέεται άμεσα με μια πανελλήνια γραπτή διαδικασία αξιολόγησης μέσω ΑΣΕΠ, δημιουργώντας ένα νέο πλαίσιο υπηρεσιακής εξέλιξης για χιλιάδες δημοσίους υπαλλήλους.
Το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στην οριστικοποίηση του νομοσχεδίου και, κυρίως, στην έκδοση της πρώτης προκήρυξης του ΑΣΕΠ, η οποία θα καθορίσει τον τρόπο διεξαγωγής της εξέτασης, το περιεχόμενό της και τα ειδικότερα κριτήρια αξιολόγησης των υποψηφίων.
Στη συνέχεια θα παρουσιάσουμε τρία εύκολα παραδείγματα επαγωγικού συλλογισμού, με στόχο να βοηθήσουμε τους υποψηφίους δημοσίους υπαλλήλους να εξοικειωθούν καλύτερα με αυτή τη νέα δεξιότητα αξιολόγησης. Ο επαγωγικός συλλογισμός αφορά την ικανότητα εντοπισμού μοτίβων, αναγνώρισης σχέσεων ανάμεσα σε σχήματα ή στοιχεία, και πρόβλεψης του επόμενου όρου μιας ακολουθίας, με βάση όσα δίνονται σε κάθε ερώτημα. Δεν προϋποθέτει εξειδικευμένες γνώσεις, παρά μόνο παρατηρητικότητα και ικανότητα λογικής σκέψης.
Παράδειγμα 1ο
Επεξήγηση σωστής απάντησης: Το πλήθος των κουκκίδων σε κάθε κουτί είναι: 2, 4, 6, 8, … Ελέγχουμε τη διαφορά ανάμεσα στους διαδοχικούς όρους: 4-2=2, 6-4=2 και 8-6=2. Η διαφορά είναι σταθερά +2 σε κάθε βήμα. Αυτό δείχνει στον υποψήφιο ότι η ίδια ακριβώς λογική της αριθμητικής προόδου μπορεί να εφαρμοστεί όχι μόνο σε γυμνούς αριθμούς, αλλά και σε οπτικά στοιχεία, όπως το πλήθος κουκκίδων μέσα σε ένα σχήμα. Ο ζητούμενος όρος είναι επομένως 8+2=10 οπότε η σωστή απάντηση είναι η επιλογή Γ (10 κουκκίδες). Η πιο συνηθισμένη παγίδα εδώ είναι η βιαστική καταμέτρηση: ο υποψήφιος πρέπει να μετρήσει προσεκτικά τις κουκκίδες σε κάθε κουτί πριν υπολογίσει τη διαφορά, καθώς ένα λάθος στην αρχική καταμέτρηση οδηγεί σε εντελώς λανθασμένο συμπέρασμα για το βήμα της προόδου.
Παράδειγμα 2ο
Επεξήγηση σωστής απάντησης: Εδώ δεν υπάρχει αριθμητική πρόοδος, αλλά απλή εναλλαγή ανάμεσα σε δύο καταστάσεις: το σχήμα εναλλάσσεται σταθερά ανάμεσα σε κύκλο και τετράγωνο, χωρίς κανένα ενδιάμεσο στάδιο ή τρίτο σχήμα που παρεμβάλλεται. Παρατηρώντας τη σειρά, βλέπουμε ότι οι μονές θέσεις (1η, 3η ) είναι πάντα κύκλος, ενώ οι ζυγές (2η, 4η) είναι πάντα τετράγωνο. Η ζητούμενη θέση είναι η 5η, δηλαδή μονή, άρα το σχήμα πρέπει να είναι κύκλος. Επιπλέον, όλα τα σχήματα της ακολουθίας είναι γεμάτα (μαύρα), οπότε ο κύκλος πρέπει επίσης να είναι γεμάτος. Η σωστή απάντηση στο ερώτημα αυτό είναι η επιλογή Α (γεμάτος κύκλος). Ο υποψήφιος πρέπει να προσέξει δύο πράγματα ταυτόχρονα σε τέτοιου είδους ερωτήματα: πρώτον, ποιο σχήμα αντιστοιχεί στη ζητούμενη θέση (μονή ή ζυγή), και δεύτερον, αν υπάρχει κάποιο επιπλέον χαρακτηριστικό (όπως το γέμισμα) που παραμένει σταθερό σε όλη την ακολουθία και δεν πρέπει να αλλάξει αυθαίρετα στην απάντηση
Παράδειγμα 3ο
Επεξήγηση σωστής απάντησης: Η κουκκίδα βρίσκεται διαδοχικά στις εξής γωνίες: πάνω-αριστερά, πάνω-δεξιά, κάτω-δεξιά, κάτω-αριστερά. Παρατηρώντας τη φορά κίνησης, βλέπουμε ότι η κουκκίδα διατρέχει τις τέσσερις γωνίες του τετραγώνου με τη φορά των δεικτών του ρολογιού (δεξιόστροφα), μετακινούμενη κατά μία γωνία σε κάθε βήμα. Έχοντας ήδη επισκεφθεί και τις τέσσερις γωνίες (πάνω-αριστερά, πάνω-δεξιά, κάτω-δεξιά, κάτω-αριστερά), ο κύκλος έχει ολοκληρωθεί, οπότε η κίνηση συνεχίζεται φυσικά επιστρέφοντας στο σημείο εκκίνησης. Ο ζητούμενος όρος πρέπει επομένως να δείχνει την κουκίδα ξανά στην πάνω-αριστερή γωνία, ακριβώς όπως στο πρώτο κουτί της ακολουθίας. Σωστή απάντηση είναι επομένως η επιλογή Δ. Η βασική δεξιότητα που ελέγχει αυτό το ερώτημα είναι η ικανότητα του υποψηφίου να αναγνωρίσει τη σταθερή φορά κίνησης (δεξιόστροφα ή αριστερόστροφα) παρατηρώντας τουλάχιστον τρία διαδοχικά κουτιά, και όχι μόνο συμπέρασμα για την κατεύθυνση της κίνησης.
