Φοροαπαλλαγή πρώτης κατοικίας: Πότε ευνοούνται και οι σύζυγοι σε διάσταση
Η φορολογική ελάφρυνση για την απόκτηση πρώτης κατοικίας αποτελεί μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις στην αγορά ακινήτων.
Η απαλλαγή από τον φόρο μεταβίβασης για την αγορά πρώτης κατοικίας επεκτείνεται πλέον και σε συζύγους που βρίσκονται σε διάσταση, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο για τις μεταβιβάσεις ακινήτων.
Ειδικότερα, η απαλλαγή που προβλέπεται για άγαμο φορολογούμενο μπορεί να χορηγηθεί και σε σύζυγο σε διάσταση, εφόσον έχει κατατεθεί αίτηση ή αγωγή διαζυγίου τουλάχιστον έξι μήνες πριν από την αγορά του ακινήτου και ο γάμος λυθεί οριστικά μέσα σε πέντε έτη από τη μεταβίβαση.
Η φορολογική ελάφρυνση για την απόκτηση πρώτης κατοικίας αποτελεί μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις στην αγορά ακινήτων, καθώς δίνει τη δυνατότητα σε φυσικά πρόσωπα να αποκτήσουν κύρια κατοικία χωρίς την επιβάρυνση φόρου μεταβίβασης, εφόσον πληρούνται συγκεκριμένα περιουσιακά και οικογενειακά κριτήρια. Δικαιούχοι είναι άγαμοι, έγγαμοι και πρόσωπα που έχουν συνάψει σύμφωνο συμβίωσης, με βασική προϋπόθεση να κατοικούν μόνιμα στην Ελλάδα ή να εγκατασταθούν στη χώρα εντός δύο ετών από την αγορά του ακινήτου.
Βασική προϋπόθεση για τη χορήγηση της απαλλαγής είναι ο αγοραστής, ο ή η σύζυγος και τα ανήλικα παιδιά να μην διαθέτουν άλλο ακίνητο που να καλύπτει τις στεγαστικές ανάγκες της οικογένειας. Το ίδιο ισχύει και για οικοδομήσιμο οικόπεδο ή ιδανικό μερίδιο οικοπέδου, στο οποίο μπορεί να ανεγερθεί κατοικία αντίστοιχης επιφάνειας.
Οι στεγαστικές ανάγκες θεωρείται ότι καλύπτονται όταν το συνολικό εμβαδόν κατοικιών της οικογένειας φτάνει τα 70 τετραγωνικά μέτρα, με προσαύξηση 25 τετραγωνικών μέτρων για καθένα από τα δύο πρώτα παιδιά και 30 τετραγωνικών για το τρίτο και κάθε επόμενο παιδί. Για άτομα με ποσοστό αναπηρίας τουλάχιστον 67%, το όριο αυξάνεται στα 90 τετραγωνικά μέτρα. Σε περιπτώσεις συνιδιοκτησίας λαμβάνεται υπόψη μόνο το ποσοστό επιφάνειας που αντιστοιχεί στον κάθε ιδιοκτήτη, ενώ δεν υπολογίζονται ακίνητα σε περιοχές με πληθυσμό κάτω των 3.000 κατοίκων, αγροτεμάχια και επαγγελματικοί χώροι.
Το ισχύον πλαίσιο προβλέπει επίσης ότι το ακίνητο πρέπει να είναι οικοδομήσιμο, να βρίσκεται εντός σχεδίου πόλης ή εντός ορίων οικισμού, να μην υπάρχει συγγένεια πρώτου βαθμού μεταξύ αγοραστή και πωλητή και να παραμείνει στην κυριότητα του αγοραστή για τουλάχιστον πέντε έτη.
Τα αφορολόγητα όρια διαφοροποιούνται ανάλογα με την οικογενειακή κατάσταση. Για αγορά κατοικίας, το όριο ανέρχεται σε 200.000 ευρώ για άγαμο και σε 250.000 ευρώ για έγγαμο, με προσαύξηση 25.000 ευρώ για καθένα από τα δύο πρώτα παιδιά και 30.000 ευρώ για το τρίτο και τα επόμενα. Για άτομα με αναπηρία τουλάχιστον 67%, τα όρια αυξάνονται σε 250.000 ευρώ για άγαμο και 275.000 ευρώ για έγγαμο. Στα ποσά περιλαμβάνεται και η αξία μίας θέσης στάθμευσης και ενός αποθηκευτικού χώρου έως 20 τετραγωνικών μέτρων έκαστο, εφόσον αποκτώνται μαζί με την κατοικία.
Για αγορά οικοπέδου, το αφορολόγητο όριο διαμορφώνεται στις 50.000 ευρώ για άγαμο και στις 100.000 ευρώ για έγγαμο, με αντίστοιχες προσαυξήσεις ανάλογα με τον αριθμό των τέκνων.
Η απαλλαγή χορηγείται κατ’ αρχήν μία φορά, ωστόσο μπορεί να δοθεί εκ νέου σε περίπτωση που τα ακίνητα που διαθέτει πλέον η οικογένεια δεν επαρκούν για την κάλυψη των στεγαστικών αναγκών, υπό την προϋπόθεση ότι θα καταβληθεί ο φόρος που αναλογεί στο ακίνητο για το οποίο είχε χορηγηθεί η αρχική απαλλαγή.
Παράλληλα, η διαδικασία μεταβίβασης έχει πλέον ψηφιοποιηθεί μέσω της πλατφόρμας myPROPERTY της ΑΑΔΕ, περιορίζοντας τη γραφειοκρατία και επιταχύνοντας την ολοκλήρωση των συναλλαγών. Μέσω της εφαρμογής υποβάλλονται ψηφιακά δηλώσεις φόρου μεταβίβασης για ακίνητα εντός και εκτός αντικειμενικού συστήματος, δηλώσεις σύστασης ή τροποποίησης οριζόντιων και κάθετων ιδιοκτησιών, καθώς και δηλώσεις που αφορούν διανομές, ανταλλαγές, συνενώσεις ακινήτων και ματαιώσεις συμβολαιογραφικών πράξεων.
