Περιβαλλοντικό ισοδύναμο: Τι πρέπει να δηλώσουν εργολάβοι και ιδιοκτήτες έως 22 Φεβρουαρίου
Οι εργολάβοι και οι ιδιοκτήτες ορισμένων οικοδομικών αδειών πρέπει να προχωρήσουν σε συγκεκριμένη γνωστοποίηση στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας.
Μέχρι τις 22 Φεβρουαρίου οι εργολάβοι και οι ιδιοκτήτες συγκεκριμένων οικοδομικών αδειών καλούνται να κάνουν μια κρίσιμη ενέργεια που μπορεί να καθορίσει τη συνέχιση ή όχι των έργων τους. Πρόκειται για τη γνωστοποίηση των οικοδομικών αδειών στο υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, στο πλαίσιο του άρθρου 68 του ν. 5197/2025, με το οποίο θεσπίστηκε το λεγόμενο «περιβαλλοντικό ισοδύναμο».
Το περιβαλλοντικό ισοδύναμο δημιουργήθηκε για να αντισταθμίσει τη χρήση πολεοδομικών κινήτρων και προσαυξήσεων. Με απλά λόγια, το κράτος επιτρέπει σε ορισμένες περιπτώσεις τη συνέχιση οικοδομικών αδειών που βρίσκονται σε νομική ή χρηματοδοτική εκκρεμότητα, ζητώντας όμως ως αντάλλαγμα οικονομική συμμετοχή και έργα περιβαλλοντικής αναβάθμισης στις περιοχές όπου κατασκευάζονται τα κτίρια.
Στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 68 εμπίπτουν δύο κατηγορίες αδειών:
- Η πρώτη αφορά οικοδομικές άδειες που έχουν ακυρωθεί με δικαστική απόφαση ή έχουν προσβληθεί με αίτηση ακύρωσης, η οποία εξακολουθεί να εκκρεμεί, αρκεί να έχουν ξεκινήσει οι οικοδομικές εργασίες έως και τις 11 Δεκεμβρίου 2024.
- Η δεύτερη κατηγορία περιλαμβάνει άδειες που εκδόθηκαν έως την ίδια ημερομηνία και για τις οποίες είχε ήδη υποβληθεί αίτημα ένταξης σε πρόγραμμα χρηματοδότησης, όπως το Ταμείο Ανάκαμψης ή το Εταιρικό Σύμφωνο Περιφερειακής Ανάπτυξης, με την προϋπόθεση ότι το αίτημα θα εγκριθεί.
Το πρώτο βήμα για τους εργολάβους είναι να ελέγξουν αν η άδειά τους ανήκει σε μία από αυτές τις δύο κατηγορίες. Αν ναι, τότε μέχρι τις 22 Φεβρουαρίου πρέπει να αποστείλουν ηλεκτρονικά στο υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας μια απλή γνωστοποίηση με βασικά στοιχεία της άδειας. Η γνωστοποίηση αυτή δεν είναι αίτηση έγκρισης, αλλά καταγραφή, ώστε το Υπουργείο να γνωρίζει ποιες άδειες υπάρχουν και σε ποιες περιοχές θα πρέπει να σχεδιαστούν τα Ειδικά Σχέδια Περιβαλλοντικού Ισοδύναμου Αναβάθμισης Πόλεων.
Τα Ειδικά αυτά Σχέδια, γνωστά ως Ε.Σ.Π.Ι.Α.Π., θα εκπονηθούν μέσα στα επόμενα δύο χρόνια και θα καθορίσουν συγκεκριμένα μέτρα περιβαλλοντικής αντιστάθμισης. Τα μέτρα μπορεί να περιλαμβάνουν τη δημιουργία ή αναβάθμιση κοινόχρηστων και πράσινων χώρων, την απόκτηση ακινήτων για πλατείες και πάρκα, την κατεδάφιση επικίνδυνων κτισμάτων, αστικές αναπλάσεις σε υποβαθμισμένες περιοχές, έργα σε ρέματα, αλλά και την αποκατάσταση διατηρητέων κτιρίων και μνημείων. Παράλληλα, προβλέπεται και η καταβολή τέλους από ιδιοκτήτες και εργολάβους σε ειδικό λογαριασμό υπέρ του οικείου δήμου.
Η έγκαιρη γνωστοποίηση παίζει καθοριστικό ρόλο, γιατί μόνο οι άδειες που θα δηλωθούν θα ληφθούν υπόψη στον σχεδιασμό των Ε.Σ.Π.Ι.Α.Π. Όσοι δεν κινηθούν εγκαίρως κινδυνεύουν να χάσουν τη δυνατότητα χρήσης των ευνοϊκών διατάξεων του άρθρου 68 και, στην πράξη, να βρεθούν μπροστά σε σοβαρά εμπόδια για τη συνέχιση των έργων τους.
Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα μιας πολυκατοικίας στην Αττική, της οποίας η άδεια έχει προσβληθεί δικαστικά από κατοίκους της περιοχής. Οι εργασίες είχαν ξεκινήσει πριν από τον Δεκέμβριο του 2024, αλλά η υπόθεση εκκρεμεί στα δικαστήρια. Αν ο εργολάβος προχωρήσει εγκαίρως στη γνωστοποίηση της άδειας, θα μπορεί, υπό προϋποθέσεις και με την καταβολή του περιβαλλοντικού ισοδυνάμου, να συνεχίσει το έργο μετά την επανέκδοση της άδειας ή την έγκριση των αρμόδιων συμβουλίων. Αν δεν το κάνει, το έργο κινδυνεύει να «παγώσει» επ’ αόριστον. Ένα δεύτερο παράδειγμα αφορά τουριστικό συγκρότημα στην περιφέρεια, το οποίο είχε εξασφαλίσει οικοδομική άδεια και είχε υποβάλει αίτημα ένταξης σε πρόγραμμα του Ταμείου Ανάκαμψης πριν από τις 11 Δεκεμβρίου 2024.
Η υλοποίηση του έργου συνδέεται άμεσα με την έγκριση του Ε.Σ.Π.Ι.Α.Π. και την καταβολή του περιβαλλοντικού ισοδυνάμου. Χωρίς τη γνωστοποίηση της άδειας έως τις 22 Φεβρουαρίου, το έργο μπορεί να βρεθεί εκτός σχεδιασμού, με άμεσες συνέπειες στη χρηματοδότηση και στο χρονοδιάγραμμα.
