Pizza Fan: Τι δικαιούνται οι εργαζόμενοι - Τι συμβαίνει όταν μια επιχείρηση κλείνει ξαφνικά
Τι γίνεται οταν κλείνει η επιχείρηση. Ερωτήσεις και απαντήσεις από τον δικηγόρο Διονύση Ρίζο με αφορμή την Pizza Fan.
Xιλιάδες εργαζόμενοι βρίσκονται αντιμέτωποι με αιφνίδια διακοπή της λειτουργίας της επιχείρησης στην οποία απασχολούνται, είτε λόγω οικονομικών προβλημάτων είτε εξαιτίας ελέγχων, δικαστικών εκκρεμοτήτων ή άλλων επιχειρηματικών αποφάσεων. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση της Pizza Fan, όπου, σύμφωνα με τα μέχρι στιγμής δεδομένα, περίπου 110 καταστήματα παραμένουν κλειστά μετά την επιχείρηση της Ελληνικής Αστυνομίας για φοροδιαφυγή, με περίπου 2.500 εργαζόμενους να βρίσκονται σε καθεστώς αβεβαιότητας.
Το γεγονός, ωστόσο, ότι μια επιχείρηση δεν λειτουργεί δεν σημαίνει αυτομάτως ότι οι εργαζόμενοι έχουν χάσει τη δουλειά τους ή ότι ο εργοδότης απαλλάσσεται από τις υποχρεώσεις του.
Με αφορμή την περίπτωση της Pizza Fan, ο δικηγόρος Διονύσης Ρίζος μας αναλύει μέσω ερωτήσεων και απαντήσεων όλα όσα πρέπει να γνωρίζουν οι εργαζόμενοι όταν μια επιχείρηση διακόπτει αιφνιδίως τη λειτουργία της. Από την καταβολή των μισθών και τη συνέχιση της ασφάλισης μέχρι τη διαθεσιμότητα, την επίσχεση εργασίας, τις απολύσεις και το επίδομα ανεργίας, εξηγεί ποιες δυνατότητες προβλέπει η νομοθεσία και ποιες κινήσεις μπορούν να προστατεύσουν τους εργαζόμενους.
Τι συμβαίνει όταν μια επιχείρηση κλείνει ξαφνικά, χωρίς όμως να απολύσει τους εργαζομένους της; Συνεχίζουν να πληρώνονται κανονικά; Τι γίνεται με τα ένσημα και την ασφαλιστική τους κάλυψη; Μπορούν να αναζητήσουν άλλη εργασία ή να λάβουν επίδομα ανεργίας; Και ποιες επιλογές έχουν εάν η επιχείρηση δεν ανοίξει ξανά;
1. Κλειστό κατάστημα σημαίνει ότι ο εργαζόμενος είναι άνεργος;
Όχι. Εφόσον δεν έχει πραγματοποιηθεί απόλυση, δεν έχει υποβληθεί οικειοθελής αποχώρηση και δεν έχει λυθεί με άλλον νόμιμο τρόπο η εργασιακή σχέση, η σύμβαση εξακολουθεί να ισχύει. Αυτό σημαίνει ότι ο εργαζόμενος διατηρεί την ιδιότητά του ως μισθωτός της επιχείρησης, ακόμη και εάν δεν μπορεί προσωρινά να προσφέρει εργασία επειδή το κατάστημα παραμένει κλειστό. Στην περίπτωση της Pizza Fan, οι εργαζόμενοι δεν έχουν απολυθεί και επομένως οι συμβάσεις τους παραμένουν ενεργές.
2. Πρέπει να πληρώνονται κανονικά όσο η επιχείρηση παραμένει κλειστή;
Η βασική αρχή της εργατικής νομοθεσίας είναι ότι ο εργοδότης δεν μπορεί να μεταφέρει στον εργαζόμενο τον επιχειρηματικό κίνδυνο. Όταν ο εργαζόμενος είναι διαθέσιμος να προσφέρει τις υπηρεσίες του, αλλά ο εργοδότης δεν αποδέχεται την εργασία του για λόγους που αφορούν την επιχείρηση, μπορεί να προκύπτει υπερημερία εργοδότη.
Στην περίπτωση αυτή, ο εργοδότης εξακολουθεί να οφείλει τις αποδοχές, παρότι ο εργαζόμενος δεν απασχολείται πραγματικά. Υπάρχει όμως μια σημαντική εξαίρεση: η ανωτέρα βία. Πρόκειται για εξαιρετικά γεγονότα, απρόβλεπτα και αναπότρεπτα, όπως ένας καταστροφικός σεισμός ή μια πλημμύρα, που καθιστούν αντικειμενικά αδύνατη τη λειτουργία της επιχείρησης.
Αντίθετα, το κλείσιμο μιας επιχείρησης με απόφαση της διοίκησής της, ακόμη και έπειτα από έρευνα για φερόμενες παραβάσεις, δεν συνιστά αυτομάτως ανωτέρα βία. Στην περίπτωση της Pizza Fan, εφόσον επιβεβαιώνεται ότι τα καταστήματα έκλεισαν με επιχειρηματική απόφαση και όχι λόγω εξωτερικού αναπότρεπτου γεγονότος, οι μισθοί εξακολουθούν να οφείλονται.
3. Μπορούν να μπουν οι συμβάσεις σε αναστολή και να πληρώνει το κράτος;
Η αναστολή συμβάσεων εργασίας με κρατική αποζημίωση είναι μία από τις πιθανές λύσεις, αλλά δεν μπορεί να εφαρμοστεί αυτομάτως. Πρόκειται για το μέτρο που αξιοποιήθηκε κατά την πανδημία και σε περιπτώσεις φυσικών καταστροφών, με το κράτος να καταβάλλει αποζημίωση ειδικού σκοπού και να καλύπτει τις προβλεπόμενες ασφαλιστικές εισφορές.
Για να εφαρμοστεί αντίστοιχο καθεστώς στους εργαζόμενους μιας επιχείρησης που έχει κλείσει λόγω άλλων προβλημάτων, απαιτείται ειδική νομοθετική πρόβλεψη. Επομένως, οι εργαζόμενοι της Pizza Fan δεν μπορούν, με βάση μόνο το γεγονός ότι τα καταστήματα παραμένουν κλειστά, να υπαχθούν αυτομάτως σε αναστολή με κρατική ενίσχυση.
4. Τι γίνεται εάν η επιχείρηση αποφασίσει να απολύσει το προσωπικό;
Εάν μια επιχείρηση διακόψει οριστικά τη λειτουργία της, μπορεί να προχωρήσει σε καταγγελία των συμβάσεων εργασίας, τηρώντας τις νόμιμες διαδικασίες. Στην περίπτωση αυτή, οι εργαζόμενοι δικαιούνται, ανάλογα με τη σύμβαση και τις προϋποθέσεις που ισχύουν:
- Τους μισθούς και τα δεδουλευμένα που δεν έχουν καταβληθεί.
- Την αναλογία του Δώρου Χριστουγέννων.
- Τυχόν οφειλόμενες αποδοχές και επίδομα αδείας.
- Τη νόμιμη αποζημίωση απόλυσης, εφόσον τη δικαιούνται.
- Τακτικό επίδομα ανεργίας από τη ΔΥΠΑ, εφόσον πληρούν τις ασφαλιστικές προϋποθέσεις.
Η διακοπή λειτουργίας μιας επιχείρησης δεν συνεπάγεται από μόνη της την κατάργηση των οικονομικών απαιτήσεων των εργαζομένων.
5. Μπορεί ο εργοδότης να θέσει το προσωπικό σε διαθεσιμότητα;
Ναι, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Η διαθεσιμότητα αποτελεί μια ενδιάμεση λύση, όταν η επιχείρηση αντιμετωπίζει περιορισμό της οικονομικής της δραστηριότητας και επιδιώκει να αποφύγει τις απολύσεις. Στην περίπτωση αυτή, ο εργαζόμενος δεν παρέχει εργασία, αλλά δικαιούται το 50% του μέσου όρου των τακτικών αποδοχών των δύο τελευταίων μηνών, υπολογισμένων με βάση καθεστώς πλήρους απασχόλησης. Η διαθεσιμότητα, ωστόσο, δεν μπορεί να επιβληθεί χωρίς διαδικασία.
Απαιτούνται γραπτή απόφαση του εργοδότη, προηγούμενη ενημέρωση και διαβούλευση με τους εκπροσώπους των εργαζομένων ή με το προσωπικό, καθώς και οι προβλεπόμενες γνωστοποιήσεις στις αρμόδιες υπηρεσίες. Η διάρκειά της δεν μπορεί να υπερβαίνει τους τρεις μήνες μέσα στο ίδιο έτος, ενώ για νέα διαθεσιμότητα των ίδιων εργαζομένων πρέπει να μεσολαβήσει διάστημα τουλάχιστον τριών μηνών.
Το σημαντικότερο πλεονέκτημα είναι ότι η εργασιακή σχέση δεν λύνεται. Ο εργαζόμενος διατηρεί τη θέση του και την προϋπηρεσία του, ενώ συνεχίζεται η ασφαλιστική του κάλυψη σύμφωνα με το προβλεπόμενο καθεστώς. Η διαθεσιμότητα αποτελεί λύση προσωρινού χαρακτήρα και όχι πλήρη αποκατάσταση του εισοδήματος. Προϋποθέτει, επίσης, ότι η επιχείρηση μπορεί πράγματι να καταβάλλει τις προβλεπόμενες αποδοχές.
6. Τι μπορεί να κάνει ο εργαζόμενος εάν δεν πληρώνεται;
Μία από τις βασικές δυνατότητες είναι η επίσχεση εργασίας. Εάν ο εργοδότης καθυστερεί ουσιωδώς την καταβολή των αποδοχών, ο εργαζόμενος μπορεί, υπό τις νόμιμες προϋποθέσεις, να δηλώσει ότι διακόπτει προσωρινά την παροχή εργασίας μέχρι να εξοφληθούν οι οφειλές.
Η επίσχεση δεν ισοδυναμεί με παραίτηση ή απόλυση. Η σύμβαση εργασίας εξακολουθεί να υφίσταται και ο εργαζόμενος διατηρεί τις αξιώσεις που απορρέουν από αυτήν. Η δήλωση πρέπει να γίνει με τρόπο που να αποδεικνύεται, κατά προτίμηση με τη συνδρομή εργατολόγου ή σωματείου, ώστε να ελεγχθεί ότι συντρέχουν οι προϋποθέσεις νόμιμης άσκησης του δικαιώματος.
Επιπλέον, εργαζόμενοι που ασκούν νόμιμα επίσχεση μπορούν, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να ζητήσουν τακτική επιδότηση ανεργίας από τη ΔΥΠΑ, προσκομίζοντας τα απαιτούμενα δικαιολογητικά, μεταξύ των οποίων και την εξώδικη δήλωση επίσχεσης.
7. Τι γίνεται εάν η επιχείρηση πτωχεύσει;
Σε περίπτωση αφερεγγυότητας του εργοδότη προβλέπεται ειδικός μηχανισμός προστασίας των εργαζομένων. Μέσω ειδικού λογαριασμού της ΔΥΠΑ είναι δυνατόν να καλυφθούν ανεξόφλητες αποδοχές έως τριών μηνών, με βάση τις προϋποθέσεις και τα χρονικά όρια που θέτει η νομοθεσία.
Η προστασία αυτή δεν ενεργοποιείται απλώς επειδή μια επιχείρηση καθυστερεί να πληρώσει. Απαιτείται να συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις αφερεγγυότητας. Παράλληλα, οι εργαζόμενοι διατηρούν τις υπόλοιπες απαιτήσεις τους, τις οποίες μπορούν να διεκδικήσουν μέσω των προβλεπόμενων διαδικασιών.
8. Τι ισχύει για όσους εργάζονται σε καταστήματα franchise;
Πρόκειται για ιδιαίτερα σημαντική παράμετρο στην περίπτωση της Pizza Fan, καθώς δεν λειτουργούν όλα τα καταστήματα απαραίτητα υπό τον ίδιο εργοδότη. Στο σύστημα franchise, ένας ανεξάρτητος επιχειρηματίας μπορεί να χρησιμοποιεί την επωνυμία, τα προϊόντα και το εμπορικό δίκτυο μιας αλυσίδας, αλλά να διατηρεί δική του επιχείρηση και να απασχολεί προσωπικό με δικές του συμβάσεις.
Αυτό σημαίνει ότι ο εργοδότης κάθε εργαζομένου πρέπει να προσδιορίζεται με βάση την πραγματική εργασιακή του σχέση και όχι μόνο από την εμπορική επωνυμία του καταστήματος.
Οι υποχρεώσεις για μισθούς, ένσημα, δεδουλευμένα και ενδεχόμενες απολύσεις πρέπει να εξετάζονται χωριστά για κάθε εργοδότη, είτε πρόκειται για τη μητρική εταιρεία είτε για επιχείρηση franchise. Συνεπώς, οι εργαζόμενοι θα πρέπει να γνωρίζουν ποια εταιρεία αναγράφεται στη σύμβαση εργασίας τους και ποια επιχείρηση τους έχει δηλώσει στο πληροφοριακό σύστημα ΕΡΓΑΝΗ.
9. Τι πρέπει να προσέξουν οι εργαζόμενοι πριν υπογράψουν οποιοδήποτε έγγραφο;
Η σημαντικότερη προειδοποίηση αφορά τις οικειοθελείς αποχωρήσεις και τις δηλώσεις παραίτησης από οικονομικές απαιτήσεις. Οι εργαζόμενοι δεν πρέπει να υπογράφουν χωρίς προηγούμενο νομικό έλεγχο έγγραφα με τα οποία εμφανίζονται ότι αποχωρούν οικειοθελώς ή ότι δεν έχουν οικονομικές αξιώσεις έναντι της επιχείρησης.
Μια τέτοια ενέργεια μπορεί να δημιουργήσει σοβαρά προβλήματα στη διεκδίκηση αποδοχών, αποζημιώσεων ή επιδόματος ανεργίας.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και σε έγγραφα που παρουσιάζονται ως απλές διοικητικές διαδικασίες, αλλά ενδέχεται να περιλαμβάνουν όρους λύσης της εργασιακής σχέσης.
10. Ποια είναι τα πρώτα βήματα που πρέπει να κάνουν;
Οι εργαζόμενοι μιας επιχείρησης που έχει διακόψει αιφνιδίως τη λειτουργία της μπορούν να προστατεύσουν καλύτερα τα δικαιώματά τους ακολουθώντας συγκεκριμένα βήματα:
1. Να ελέγξουν τη σύμβασή τους στο ΕΡΓΑΝΗ, ώστε να διαπιστώσουν εάν εξακολουθούν να εμφανίζονται ως εργαζόμενοι.
2. Να συγκεντρώσουν τα στοιχεία της εργασιακής τους σχέσης, όπως συμβάσεις, εκκαθαριστικά μισθοδοσίας, τραπεζικές καταβολές και προγράμματα εργασίας.
3. Να ζητήσουν γραπτή ενημέρωση από τον εργοδότη για το εάν και πότε θα επαναλειτουργήσει η επιχείρηση και πώς θα καταβληθούν οι αποδοχές τους.
4. Να μην υπογράψουν παραίτηση ή οικειοθελή αποχώρηση χωρίς προηγούμενη συμβουλή από ειδικό.
5. Να απευθυνθούν στο σωματείο τους, στην Επιθεώρηση Εργασίας ή σε εργατολόγο εφόσον δεν λαμβάνουν σαφείς απαντήσεις ή δεν καταβάλλονται οι μισθοί τους.
11. Τι γίνεται με τους εργαζόμενους της Pizza Fan;
Η περίπτωση της Pizza Fan αναδεικνύει ένα ευρύτερο πρόβλημα που μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε επιχείρηση διακόψει αιφνιδίως τη λειτουργία της: οι εργαζόμενοι μπορεί να βρεθούν χωρίς πραγματική απασχόληση και εισόδημα, ενώ τυπικά εξακολουθούν να έχουν ενεργή σύμβαση εργασίας.
Σύμφωνα με τον δικηγόρο Διονύση Ρίζο, το καθοριστικό στοιχείο είναι ότι η επιχειρηματική απόφαση για διακοπή λειτουργίας δεν καταργεί αυτομάτως την υποχρέωση καταβολής μισθών ούτε μετατρέπει τους εργαζόμενους σε ανέργους. Η εργατική νομοθεσία προβλέπει διαφορετικές δυνατότητες, από τη συνέχιση της καταβολής αποδοχών και τη διαθεσιμότητα έως την επίσχεση εργασίας, την απόλυση με τις νόμιμες αποζημιώσεις και την προστασία σε περίπτωση αφερεγγυότητας. Κάθε επιλογή, όμως, έχει διαφορετικές προϋποθέσεις και συνέπειες.
