Φορολογικές παραγραφές: Ποιους ευνοεί το «μπλόκο» του ΣτΕ
Η απόφαση μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική, καθώς το ζήτημα της φορολογικής παραγραφής μπορεί να προβληθεί στο πλαίσιο της διοικητικής ή δικαστικής αμφισβήτησης του καταλογισμού.
Νέα δεδομένα για παλαιές φορολογικές υποθέσεις δημιουργεί η απόφαση 1246/2026 του Συμβουλίου της Επικρατείας, η οποία περιορίζει τη δυνατότητα της φορολογικής διοίκησης να διατηρεί ανοιχτούς για μεγάλο χρονικό διάστημα ελέγχους για υποθέσεις φοροδιαφυγής.
Η απόφαση του ΣτΕ αφορά τόσο την 20ετή παραγραφή όσο και, στην υπόθεση που εξετάστηκε, τη δεκαετή παραγραφή, με το ανώτατο διοικητικό δικαστήριο να κρίνει αντισυνταγματικές τις σχετικές ρυθμίσεις. Στις περιπτώσεις που εμπίπτουν στο σκεπτικό της απόφασης, το κρίσιμο χρονικό όριο επανέρχεται στην πενταετία.
Το μεγαλύτερο ενδιαφέρον, ωστόσο, συγκεντρώνει η κρίση του δικαστηρίου για τη δεκαετή παραγραφή και ειδικότερα για υπόθεση που αφορούσε το φορολογικό έτος 2013.
Ο νόμος του 2019 είχε δώσει στη φορολογική διοίκηση μεγαλύτερο χρονικό περιθώριο προκειμένου να ελέγξει παλαιότερες υποθέσεις φοροδιαφυγής. Το Συμβούλιο της Επικρατείας έκρινε, όμως, ότι η συγκεκριμένη πρόβλεψη για δεκαετή παραγραφή δεν μπορούσε να εφαρμοστεί στο φορολογικό έτος 2013, καθώς η σχετική μεταβατική διάταξη προσέκρουε στο άρθρο 78 παρ. 1 και 2 του Συντάγματος.
Στην πράξη, το πρόβλημα εντοπίστηκε στο γεγονός ότι ο νόμος που θεσπίστηκε το 2019 επιχειρούσε να επεκτείνει τον χρόνο ελέγχου για ένα φορολογικό έτος αρκετά παλαιότερο, μεταβάλλοντας εκ των υστέρων το χρονικό πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορούσε η εφορία να προχωρήσει σε καταλογισμό φόρων και προστίμων.
Η απόφαση αποκτά ιδιαίτερη σημασία για φορολογούμενους οι οποίοι ελέγχθηκαν αρκετά χρόνια μετά για εισοδήματα του 2013 και βρέθηκαν αντιμέτωποι με πρόσθετους φόρους και πρόστιμα επειδή η φορολογική διοίκηση θεώρησε ότι είχε ακόμη δικαίωμα ελέγχου βάσει της 10ετούς παραγραφής.
Εφόσον ένας τέτοιος καταλογισμός κατέστη δυνατός αποκλειστικά λόγω της εφαρμογής της δεκαετίας, η απόφαση του ΣτΕ δημιουργεί σοβαρό ζήτημα παραγραφής. Με απλά λόγια, εάν χωρίς την επέκταση στη δεκαετία η εφορία είχε ήδη χάσει το δικαίωμα να καταλογίσει τον φόρο, ο φορολογούμενος αποκτά πλέον ένα ιδιαίτερα ισχυρό νομικό επιχείρημα για να αμφισβητήσει τον καταλογισμό.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι διαγράφονται αυτομάτως όλοι οι παλαιοί φόροι και τα πρόστιμα που έχουν επιβληθεί με βάση αντίστοιχες διατάξεις.
Καθοριστικό ρόλο παίζει το στάδιο στο οποίο βρίσκεται κάθε υπόθεση. Διαφορετική είναι η κατάσταση για έναν φορολογούμενο του οποίου η προσφυγή εκκρεμεί στη Διεύθυνση Επίλυσης Διαφορών ή στα διοικητικά δικαστήρια και διαφορετική για μια υπόθεση που έχει ήδη κλείσει οριστικά.
Στις εκκρεμείς υποθέσεις, η απόφαση μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική, καθώς το ζήτημα της παραγραφής μπορεί να προβληθεί στο πλαίσιο της διοικητικής ή δικαστικής αμφισβήτησης του καταλογισμού. Αντίθετα, για όσους έχουν ήδη καταβάλει τα ποσά και οι υποθέσεις τους έχουν κλείσει οριστικά, δεν προκύπτει ότι δημιουργείται αυτομάτως δικαίωμα επιστροφής χρημάτων.
Ανάλογη προσοχή απαιτείται και ως προς την αναδρομικότητα της απόφασης. Η κρίση του ΣτΕ δεν συνεπάγεται από μόνη της ότι ανοίγουν εκ νέου όλες οι παλαιές φορολογικές υποθέσεις ούτε ότι ακυρώνεται συλλήβδην κάθε έλεγχος που πραγματοποιήθηκε σε βάθος δεκαετίας.
Το δικαστήριο έκρινε τη συγκεκριμένη μεταβατική ρύθμιση με αφορμή υπόθεση που αφορούσε το φορολογικό έτος 2013. Συνεπώς, η εφαρμογή του σκεπτικού της απόφασης σε άλλες χρήσεις και διαφορετικές κατηγορίες υποθέσεων θα εξαρτηθεί από τα ιδιαίτερα πραγματικά και νομικά δεδομένα κάθε περίπτωσης.
Θα πρέπει να είναι λοιπόν ξεκάθαρο πως η απόφαση του ΣτΕ δημιουργεί ένα σημαντικό νέο δεδομένο, αλλά δεν οδηγεί σε οριζόντια και αυτόματη διαγραφή όλων των παλαιών καταλογισμών
